Bijlagen niet ter vaststelling (GS begroting 2027)

De waterveiligheid en klimaatadaptatie is gewaarborgd

De zoetwatervoorziening en het oppervlaktewater zijn van goede kwaliteit

Het bodem- en grondwatersysteem is schoon en robuust

De leefomgeving is gezond en veilig

De bodemdaling en broeikasgasuitstoot in het veenweidengebied is verminderd

Meerjarendoel

3.1.1

De waterkeringen zijn op orde, en de provincie is beter voorbereid op de gevolgen van overstromingen en grootschalige wateroverlast.

1. We monitoren de naleving van veiligheidsnormen voor regionale keringen via voortgangsrapportages en (ambtelijke) toezichtgesprekken met de Utrechtse waterschappen.
2. We dragen bij aan het beperken van de gevolgen van (grootschalige) wateroverlast en overstromingen door risicokaarten te actualiseren en hierover te adviseren bij gebiedsontwikkelingen.
3. We verkennen met gebiedspartijen in risicodialogen hoe we vitale en kwetsbare functies, infrastructuur en groepen kunnen beschermen tegen grootschalige wateroverlast.
4. Met gebiedspartners verkennen we in de Deltaregio Centraal Holland de opgaven voor wateroverlast en ontwikkelen we een maatregelenpakket om wateroverlast tegen te gaan en de gevolgen te verzachten.   

• De regionale waterkeringen zijn getoetst aan provinciale normen en indien nodig wordt de versterking geprogrammeerd.  
• We hebben de watergeschiktheidskaart voor wonen en werken geactualiseerd, en die passen we toe in onze advisering aan ruimtelijke ontwikkelingen in stedelijk en landelijk gebied.
• Utrechtse gemeenten zijn geïnformeerd over de geactualiseerde instructieregel voor bouwen in overstroombare gebieden en de bijbehorende handreiking.   
• Een uitgewerkte aanpak voor de zoekgebieden voor waterberging (vastgelegd in de Omgevingsvisie) in het ontwerp Beleidsprogramma Bodem en Water 2028-2033.
• Verbeterd inzicht in de gevolgen van grootschalige wateroverlast in de provincie Utrecht en een afgestemd uitvoeringsprogramma voor de bescherming van vitale en kwetsbare functies, infrastructuur en groepen.
• Een eerste uitwerking van een maatregelenpakket tegen wateroverlast in Centraal Holland.  

Meerjarendoel

3.1.2

Meekoppelkansen bij dijkversterking zijn vaker benut

1. Uitwerken van de meekoppelkansen bij dijkversterkingsprojecten van de waterschappen. Het programmaplan Mooie en Veilige Dijken vormt hier de basis van en vraagt om intensieve samenwerking met de waterschappen en andere gebiedspartners.   

• Voorontwerp van de meekoppelkansen in dijktraject Irenesluizen-Culemborgse Veer
• Detailontwerp van de meekoppelkansen in de dijktrajecten Salmsteke-Schoonhoven en Nieuwegein
• Realisatie van de meekoppelkansen in dijktraject Wijk bij Duurstede-Amerongen Culemborgse Veer-Beatrixsluis.

Meerjarendoel

3.1.3

De fysieke leefomgeving wordt beter voorbereid op klimaatverandering

1.   Uitvoering van de in het 2e Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie 2025-2028 opgenomen doelen en acties.

• Realisatie van klimaatbestendige projecten via de subsidieregeling: Groene, gezonde en klimaatbestendige steden en dorpen 2025-2027.
• Hittestress is bij ten minste 90% van de Utrechtse gemeenten verankerd in lokaal klimaat- en gezondheidsbeleid. Daarnaast begeleiden we 3 tot 6 gemeenten bij de realisatie van projecten voor klimaatbestendige, natuurinclusieve en gezonde wijken en zetten we stappen richting toonaangevende klimaatadaptieve bedrijventerreinen door deelname aan het landelijk programma Werklandschappen van de Toekomst en de aan de subsidieregeling gekoppelde voucherregeling voor bedrijventerreinen.
• Het inzicht in de effecten van klimaatverandering op onder andere de landbouw zijn geactualiseerd en geagendeerd bij de relevante beleidsterreinen (landbouw, natuur en UPLG).
• Klimaatadaptatie wordt geborgd in een uitvoeringsagenda klimaatbestendige infrastructuur, waarbij gericht wordt gewerkt aan het steeds meer klimaatbestendig aanleggen, beheren en onderhouden van infrastructuur.
• De regionale indicatoren voor hitte, wateroverlast, droogte en gevolgbeperking overstromingen zijn ontwikkeld en dienen als input voor de Nationale Monitor Klimaatadaptatie.

Meerjarendoel

3.2.1

Voor het oppervlaktewater bereiken we de KRW-doelen in 2027

1. Uitvoeren van het Uitvoeringsprogramma Impuls Kaderrichtlijn Water 2025-2027 Provincie Utrecht. De nadruk ligt op de aanpak van gewasbeschermingsmiddelen, voldoende grondwater voor natuur en het KRW-proof maken van de indirecte lozingsvergunningen.
2. Borgen van acties die bijdragen aan de verbetering van de waterkwaliteit in het Beleidsprogramma bodem en water 2028-2033.
3. Op initiatief van de Minister van infrastructuur en Waterstaat één of twee keer per jaar een gesprek voeren over de voortgang van de uitvoering van de KRW en voorafgaand daaraan een vergelijkbaar voorbereidend gesprek voeren met de afzonderlijke Utrechtse waterschappen.

• Maatregelen uit het Impulsprogramma KRW zijn uitgevoerd
• De speerpunten voor het nieuwe waterkwaliteitsbeleid zijn vastgelegd in het Beleidsprogramma Bodem en Water 2028-2033.

Meerjarendoel

3.2.2

De zoetwatervoorziening is robuuster en beter op orde en de waterketens zijn meer circulair

1. We ontwikkelen kennis over (toekomstige) knelpunten in de Utrechtse zoetwatervoorziening, met een eerste focus op de Utrechtse veenweidegebieden.   
2. We zetten de uitvoering van de maatregelen uit de uitvoeringsagenda voort en evalueren de samenwerkingsovereenkomst Blauwe Agenda Utrechtse Heuvelrug.
3. We dragen bij aan regionale beleidsuitwerkingen gericht op het beter vasthouden en verdelen van zoetwater, bijvoorbeeld via de regionale samenwerkingsverbanden binnen het Deltaprogramma Zoetwater en Deltaprogramma Rijn, en via participatie in gebiedsprocessen gericht op beekherstel en groenblauwe dooradering.  
4. We stimuleren vermindering van de watervraag en helpen gebruikers om zich voor te bereiden op tekorten.

• Inzicht in zoewaterknelpunten in de Utrechtse veenweidengebieden.
• Een vergroot bewustzijn bij gebruikers over toekomstige zoetwaterbeschikbaarheid.
• Een geactualiseerde samenwerkingsoverkomst met de partners van de Blauwe Agenda.

Meerjarendoel

3.3.1

De bodem- en grondwaterkwaliteit is verbeterd en beter beschermd in verband met de KRW doelen

1. Het uitvoeren van bodem- en grondwatersaneringen en bodemonderzoeken vanuit onze wettelijk taak.
2. Samen met drinkwaterbedrijven onderzoeken we of infiltrerend oppervlaktewater naar grondwater een bedreiging is voor de drinkwaterbronnen.
3. Meten van de kwaliteit van het diepe grondwater.

• Aanpak van de nog 41 overgebleven spoedlocaties voor bodem- en grondwaterverontreinigingen in de provincie Utrecht, waar de provincie bevoegd gezag is. Daarnaast meer inzicht in PFAS verontreinigde locaties en aanpak van de laatste tuinen in de Ronde Venen in het kader van diffuus lood.
• Rapportage over het effect van infiltrerend oppervlaktewater op kwaliteit van grondwater dat gebruikt wordt voor het winnen van drinkwater.
• Rapportage over de kwaliteit van het grondwater, waarbij inzichtelijk is of er verbetering of verslechtering van de grondwaterkwaliteit is.

Meerjarendoel

3.3.2

Duurzaam (gebiedsgericht) gebruik van bodem en ondergrond is geborgd

1. Implementatie van de in EU-bodemmonitoringsrichtlijn, waarbij de impact van de bodemmonitoringsrichtlijn voor de provincie Utrecht helder wordt.
2. Uitwerking plan van aanpak 3D ordening van de ondergrond: ondergronds ruimtegebruik voor oa drinkwater en duurzame energie.

• Advies aan het Rijk waarin regionale en lokale belangen meegewogen worden bij het verlenen van vergunningen en de uitvoering van aardwarmteprojecten. Op deze manier dragen wij bij aan een veilige en verantwoorde ontwikkeling van aardwarmte.
• Uitwerken van het plan van aanpak voor het duurzaam gebruik van bodem en ondergrond in het Bodem- en waterprogramma 2028-2033.

Meerjarendoel

3.3.3

Zorg dragen voor voldoende grondwater voor de functies openbare drinkwatervoorziening, menselijke consumptie, natuur en landbouw

1.   We actualiseren ons beleid ten aanzien van grondwateronttrekkingen in relatie tot de opgaven vanuit de Natura 2000 gebieden.
2.   We jagen projecten aan die bijdrage aan het verkleinen van de drinkwateropgave.
3.   We werken samen met het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden aan de uitvoering van de maatregelen uit het UPLG maatregelpakket 5 (Heuvelrug en Flanken).

• Een pakket aan concrete maatregelen die het hydrologisch systeem nabij Natura 2000 gebieden versterken.
• Eerste uitwerking van de projecten die zijn opgenomen in de kansenlijst Drinkwateropgave.
• Het uitvoeren van maatregelen uit de Blauwe Ader: vasthouden van water in hoge flanken in sprengen en beken, het weerbaar maken van landgoederen tegen klimaatverandering en de pilot boerenstuwen.  

Meerjarendoel

3.4.1

Er zijn meer adviezen gegeven en initiatieven genomen voor een gezonde leefomgeving

- We adviseren andere beleidsterreinen over gezonde keuzes binnen hun werkveld  
- We formuleren nieuw beleid op een gezonde en veilige leefomgeving

- Minimaal 6 adviezen aan collega's op thema's als landbouw, natuur en mobiliteit
- Er is een nieuw programma Gezonde en veilige leefomgeving 2027-2032 vastgesteld

Meerjarendoel

3.4.2

De luchtkwaliteit is beter en komt dichter bij de WHO-advieswaarden

- Begeleiden en uitvoeren project “samen houtstook meten”
- Organiseren van kennissessies voor gemeenten en ondersteunen/adviseren bij het behalen van EU en WHO-normen
- Monitoring luchtverontreinigende stoffen (CIMLK en SLA)

- Houtstook: Maatregelen voor gemeenten prioriteren en bewustwording creëren onder inwoners
- Ontwikkelen en overdragen van toepasbare kennis en handvatten voor gemeente om aan de slag te gaan met het verbeteren van de luchtkwaliteit op verschillende thema's
- Luchtkwaliteit over de provincie in beeld, inzicht in mogelijke overschrijdingspunten en voortgang van de SLA-maatregelen

Meerjarendoel

3.4.3

Er zijn minder geluidsbelaste woningen en stiltegebieden zijn beter beschermd

- Geluidbelastingskaarten conform de Europese Richtlijn Omgevingslawaai (END) opstellen
- Uitvoering actieplan geluid: Onderzoek naar gevelisolatie 50 woningen > 65 dB
- Doorontwikkeling van beleid rond stiltegebieden

- Vastgestelde geluidbelastingskaarten  
- Onderzoek gevelisolatie 50 woningen afgerond
- Concept uitvoeringsbeleid rond stiltegebieden

Meerjarendoel

3.4.4

De overlast van vliegverkeer is minder geworden

- Samenwerken binnen de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS) om geluidhinder door luchtvaart niet te laten toenemen
- Vertegenwoordigen van de Utrechtse belangen bij het nationaal programma Luchtruimherziening en het deelproject ‘hoger naderen’
- Onderzoeken en actualiseren van ons provinciale kleine luchtvaartbeleid

- Een actieve lobby voor zoveel mogelijke beperking van de toename van hinder door vliegverkeer bij routes boven Utrecht
- Een actieve lobby voor een geluidstelsel dat stuurt op het beperken van hinder door luchtvaart

Provinciaal luchtvaartbeleid dat past bij de hedendaagse eisen en wensen, waarbij hinder zoveel mogelijk wordt beperkt

Meerjarendoel

3.4.5

De inclusieve breedtesport in de openbare ruimte en op duurzame sportaccommodaties is sterker:
Over dit doel wordt in de Begroting 2026 niet meer gerapporteerd in Programma 3. Zie 8.3.4

Meerjarendoel

3.4.6

De externe veiligheid is beter gewaarborgd

- Besluit nemen over de aanwijzing van provinciale wegen voor het vervoer van gevaarlijke stoffen
- Netwerk binnen de provincie verbreden en daardoor meer gemeenten toevoegen.  
-Risico's van het vervoer van gevaarlijke stoffen monitoren en de impact van de energietransitie op de veiligheid van de provincie Utrecht onderzoeken, met specifieke aandacht voor waterstofdragende stoffen. Dit doen we in samenwerking.  

- Betere borging van het Externe Veiligheid beleid. De provinciale aanwijzing is wettelijk verplicht vanuit de Wet Vervoer Gevaarlijke Stoffen. Hierdoor krijgen gemeenten ook meer duidelijkheid over hun routeringen.  
- Bredere regionale samenwerking op het gebied van Externe Veiligheid. Op dit moment nemen alleen de gemeenten Veenendaal en Nieuwegein deel aan de regiosamenwerking. Dit zorgt voor meer kennisuitwisseling.

- Meer kennis over de impact van de Energietransitie op Externe Veiligheid binnen de provincie Utrecht.    

Meerjarendoel

3.4.7

De uitvoering van de VTH-taken is inhoudelijk en financieel beter geborgd

De uitvoering van de VTH-taken wordt inhoudelijk en financieel verbeterd door het volgen van het Uitvoeringsprogramma VTH 2025 en het verbeteren van de monitoring op doelen uit de Uitvoering- en Handhavingsstrategie. Daarnaast wordt bijgedragen aan het proces van het realiseren van één gezamenlijke omgevingsdienst in Utrecht.

In 2027 zijn de rapportages over output en outcome van de Omgevingsdiensten sterk verbeterd, waardoor beter gemonitord kan worden of de beleidsdoelen worden gehaald. En de beschikbare middelen daar ingezet waar de meeste risico’s.

Meerjarendoel

3.5.1

Er is meer kennis beschikbaar om bodemdaling en broeikasgasuitstoot te beperken

1. Wij dragen in 2027 bij (inhoudelijk en/of financieel) aan diverse onderzoeks- en pilottrajecten (ook landelijke) die tot doel hebben de kennis over bodemdaling en broeikasgasuitstoot te vergroten. Het betreft o.a. het Nationaal Onderzoek Broeikasgassen Veenweiden, het Veenweiden Innovatie Programma Nederland, LOSS en het Veenweide Innovatie Centrum (VIC).
2. We blijven samenwerken met waterschappen en gemeenten in de Taskforce Veenweiden aan een geborgde aanpak voor het remmen van bodemdaling en de broeikasgasuitstoot.
3. Samen met de waterschappen volgen we de effecten van waterinfiltratiesystemen in gebiedsprocessen als bodemdalingremmende maatregel.
4. Met behulp van de Subsidieregeling Beperking Bodemdaling kunnen wij relevante onderzoeken van externen (mede) financieren. Zoals het onderzoek naar de mogelijkheden van druppelinfiltratie als alternatief voor waterinfiltratiesystemen.
5. Wij voeren de onderzoeks- en uitvoeringsmaatregelen uit van het UPLG maatregelpakket Veenweiden.

• De opgedane kennis wordt gebruikt voor het optimaliseren van de maatregelen, die in gebiedsprocessen worden genomen, waarmee bodemdaling en de broeikasgasuitstoot worden verminderd.
• Aanbevelingen van de Taskforce Veenweiden over een (gefaseerde) prioritering van gebieden en over maatregelen die ingezet kunnen worden om bodemdaling en broeikasgasuitstoot te verminderen.

Meerjarendoel

3.5.2

Door uitvoeren maatregelen via gebiedsprocessen is bodemdaling en broeikasgasuitstoot verminderd

1. Wij stimuleren gebiedsprocessen waar bodemdalingremmende maatregelen worden genomen. Dit doet de provincie in het kader van het UPLG.
2. Wij geven subsidie voor het nemen van bodemdalingremmende maatregelen.

• Nadere afspraken met de waterschappen over het versnellen van de aanpak van bodemdaling en en broeikasgasuitstoot in Utrechtse veenweiden.
• Concrete maatregelen gericht op het verhogen van grondwaterstanden in veengronden wat bijdraagt aan CO2-reductie en remmen van bodemdaling, denk aan aanleggen van waterinfiltratiesystemen en uitvoeren van peilverhogende maatregelen.